Acusativo e dativo

Existen formas exclusivas de acusativo (te, o, a, os, as, cos seus alomorfos) e formas exclusivas de dativo (che, lle, lles), e outras empréganse tanto no dativo coma no acusativo (me, nos, vos).

O galego conta con dúas formas pronominais átonas na segunda persoa (te, CD/che, CI) e na terceira (o, lo,no, CD/lle, CI), distinguíndose da primeira persoa, representada pola forma me para ambas funcións.

Na segunda persoa é onde a nosa lingua particularmente dispón dunha forma, che, indicativa do CI. A maioría das linguas non presentan esta diferenciación, sendo o acusativo o que reúne ambas funcións. Así, en castelán temos: No te veo/No te veo el coche, fronte ao galego: Non te vexo/Non che vexo o coche.

Ás persoas estranxeiras resúltalles difícil saber cando se emprega o clítico de acusativo te e o de dativo che, por iso hai unha norma pola que se poden guiar: substituír estas formas polos pronomes de 3ª persoa, lle (dativo)  e o (acusativo), o primeiro corresponderíase co uso de che e o segundo co te. Por exemplo, se temos a frase Vin __ hoxe á mañá para saber cal das dúas formas do pronome é a correcta primeiro fanse as substitucións, Vino hoxe á mañá e *Vinlle hoxe á mañá observando que  a correcta é a primeira polo que a oración coa forma de segunda persoa sería:  Vinte hoxe á mañá.

Esta distinción pode incluso ser complexa para os propios galegofalantes posto que na zona costeira da provincia da Coruña aparece o fenómeno coñecido como cheísmo, emprego de che nos usos que corresponderían á forma pronominal te; o contrario ocorre no sur da provincia de Ourense e Pontevedra co uso de te, fenómeno chamado teísmo.
Estes fenómenos podémolos observar nos vídeos mostrados a continuación: